Een marktmonitor kan vijf maanden lang elke dinsdag draaien en niets veranderen. De feeds komen binnen. Het model vat ze samen. Niemand kan de claim aanwijzen die een prijs, een watchlist of een vergadering heeft veranderd.
Daarvoor bestaat SENSE.
SENSE is de ontwerpgrammatica van vijf fasen die Len P. van der Hof ontwikkelde voor strategische agentsystemen: Scan, Evaluate, Navigate, Simulate, Execute. Geef het één strategische vraag en het dwingt het team vast te leggen hoe bewijs binnenkomt, een claim wordt, de koers bijstelt, een gerepeteerde toekomst ontmoet en aankomt waar een mens kan beslissen.
Het komt uit AI-agenten voor startupstrategie, dat nu verkrijgbaar is, en het is de eigen synthese van dat boek. Het boek benoemt zijn voorouders, onder meer de tempologica van OODA en de sensemaking van Weick, en wijkt daar vervolgens van af: SENSE kijkt vooruit en schrijft voor, een checklist voor bouwers in plaats van een theorie over denken. Het is geen industriestandaard en geen gevalideerde meetschaal.
De laag en de grammatica
Een strategische intelligentielaag is het vaste systeem: benoemde bronnen, onderbouwde claims, een besluitcadans, eigenaren en vervalregels. SENSE is één grammatica om dat systeem te ontwerpen en te diagnosticeren.
Dat onderscheid houdt de architectuur eerlijk. Een model, een feed of een dashboard is een onderdeel. De laag bestaat pas als informatie een beheerde route naar menselijk oordeel heeft. Met SENSE inspecteer je die route fase voor fase.
De vijf SENSE-fasen
| Fase | Vereiste uitkomst | Faalmodus |
|---|---|---|
| Scan | Een afgebakende set signalen rond één strategische these | Verzamelen wat makkelijk is en een feed maken die niemand leest |
| Evaluate | Een onderbouwde claim met zekerheid en tegenspraak zichtbaar | Bevindingen samenvatten en al het oordeel terugleggen bij de lezer |
| Navigate | Een verandering in aandacht, routering, aannames of voorbereiding | In maand zes nog precies volgen wat in week één telde |
| Simulate | Een kleine set plausibele toekomsten met aannames en wegwijzers | Eén stellige voorspelling die zich scenario noemt |
| Execute | Werk afgeleverd bij een benoemde eigenaar, deadline en besluitmoment | Een gepolijst overzicht dat naar geen enkele vergadering en geen enkele actie gaat |
Scan is verzamelen met een these. Begin bij de blootstelling: wat zou er in de wereld moeten veranderen om de strategie te beschadigen of onderuit te halen? Die vraag bepaalt welke concurrentpagina’s, toezichtbronnen, klantsignalen of interne maatstaven erbij horen, en sluit de rest uit.
Evaluate maakt van een signaal een claim. De uitkomst zegt wat het bewijs betekent voor de benoemde blootstelling. Ze draagt bronnen, een mate van zekerheid en elke tegenspraak met de huidige positie, benoemd in plaats van overschreven. Een samenvatting is grondstof. Ze heeft Evaluate nog niet afgerond.
Navigate verandert wat er hierna gebeurt. Trek de watchlist strakker, verhoog de reviewfrequentie, stuur een vraag naar de oprichter vóór de vergadering in plaats van erna, herzie een aanname. Navigate is de stuurfunctie. Ze maakt van de laag een lus in plaats van een pijp.
Simulate repeteert toekomsten. Toets een kleine set plausibele situaties, de aannames die ze voortbrengen en de wegwijzers waaraan je ze uit elkaar houdt. De fase bereidt voorwaardelijke actie voor. Ze voorspelt niet één toekomst met geleende precisie.
Execute ontmoet een besluit, of het is nooit gebeurd. Lever de briefing, de melding, het conceptantwoord of de aanbeveling af bij de persoon en het moment die er iets mee kunnen. In strategisch werk is Execute de kleinste fase qua autonomie. Meestal betekent het voorbereiden en presenteren, niet eenzijdig handelen.
Waarom SENSE geen Decide-fase heeft
Dat ontbrekende werkwoord is een bewuste keuze. SENSE bereidt een keuze voor en leidt die naar een besluitcadans. Een mens houdt het oordeel, binnen een opgeschreven delegatiegrens.
Die grens verdeelt besluiten in banen. Sommige goedkope, omkeerbare acties mogen vanzelf lopen. Bij zwaarwegende keuzes verzamelt het systeem de claim, het bewijs en de opties, en hakt een mens de knoop door. Sommige besluiten blijven vanaf het begin voorbehouden aan menselijke weging. Geen van die banen maakt van Decide een verborgen zesde vakje.
De grens telt het zwaarst als de output uitstekend is. Vloeiende tekst en een compleet bewijsdossier laten blind aftekenen aanvoelen als een review. Vooraf benoemen wie beslist, nog voordat het systeem vertrouwen heeft verdiend, is wat een review echt houdt.
Gedeeltelijke systemen kunnen eerlijk zijn
Niet elk nuttig systeem heeft machinerie in alle vijf fasen nodig. Een smalle toezichtmonitor kan Scan en Evaluate doen en Navigate en Execute overlaten aan een weekoverleg dat al bestaat. Een scenariosysteem kan beginnen met bewijs dat mensen hebben geselecteerd. Dat zijn deugdelijke ontwerpen, en vaak de beste die beschikbaar zijn.
De toets is of het gat bewust is en de overdracht een eigenaar heeft. “Simulate schuift door naar de kwartaalsessie” is een ontwerpkeuze. Een projectteam dat aanneemt dat iemand anders Simulate wel draait, is een ontwerpfout.
Hier wordt SENSE een diagnose in plaats van een slogan. “Het AI-project viel tegen” is een stemming. “We bouwden Scan vijf keer en legden Evaluate nooit vast” is een werkorder.
Doe de diagnose in vijf regels
Schrijf één strategische vraag bovenaan een pagina. Beantwoord daarna:
- Scan: Welke bronnen doen ertoe, en welke these brengt ze in beeld?
- Evaluate: Welke claimvorm, bewijsstandaard en mate van zekerheid levert het systeem?
- Navigate: Wat mag er veranderen als de claim verandert?
- Simulate: Welke toekomsten en wegwijzers moeten klaarstaan?
- Execute: Welke eigenaar en welk besluitmoment ontvangen het werk?
Markeer elke fase die een mens, een ander systeem of een latere cadans afhandelt. Leeg mag, als het bewust is. Onzichtbaar mag niet.
Wat is een bewijsregister? laat één plek zien waar een geëvalueerde claim kan wonen. SENSE: een strategische intelligentielaag in negentig dagen behandelt installatie, poorten en artefacten. Deze pagina stopt bij de definitie: vijf benoemde fasen, één menselijke besluitgrens, en geen ongelezen samenvatting die zich voordoet als laag.
Citeer deze pagina:Wat is SENSE? Vijf zetten, geen extra ongelezen samenvatting.Len P. van der Hof. https://lenvanderhof.com/nl/blog/wat-is-sense/ ·