Schrijf “downstream effects”. Affect is wat een besluit doet; effect is wat het achterlaat. In een Engelse zin wordt dat: the pricing change affects our partners, en the downstream effect is de marge die zij later kwijtraken.
Dit stuk is voor iedereen die op het werk in het Engels schrijft: een memo voor de directie, een bericht aan een internationaal team, een rapport. De regel is kort, de twee uitzonderingen bestaan echt, en voor Nederlandstaligen zit er een extra valkuil in.
Wat is de regel?
Affect is een werkwoord. Cambridge Dictionary omschrijft het als “influence or cause someone or something to change”: beïnvloeden, iemand of iets laten veranderen. Het Engels-Nederlandse woordenboek op de site van Cambridge vertaalt het met “van invloed zijn op” en “treffen”.
Effect is een zelfstandig naamwoord. Volgens Cambridge is het “the result of an influence”, het resultaat van een invloed. De Nederlandse vertaling die Cambridge geeft is “gevolg”.
Merriam-Webster vat het samen in één zin: “If you think of affect as the verb and effect as the noun, most of the time you’ll be using the word you want.” Met die ene regel zit je goed bij bijna elke zin die je op je werk schrijft.
Hoe check je het in twee seconden?
Doe de vervangtest, en doe hem gewoon in het Nederlands.
- Past beïnvloeden, raken of van invloed zijn op? Dan schrijf je affect. “The new terms will ___ our suppliers”: de nieuwe voorwaarden raken onze leveranciers. Dus affect.
- Past gevolg of resultaat? Dan schrijf je effect. “We did not see the downstream ___”: we zagen het latere gevolg niet. Dus effect.
Een tweede check: staat er the, an of a direct voor, dan is het bijna altijd effect. De enige gangbare uitzondering is het psychologische woord verderop.
Wil je een ezelsbruggetje? A van actie, E van eindresultaat.
Waarom struikelen Nederlanders er extra makkelijk over?
Eerst het algemene probleem: de woorden klinken bijna hetzelfde. Cambridge geeft voor allebei dezelfde Amerikaanse uitspraak, /əˈfekt/. In het Brits-Engels scheelt het één korte klinker: effect is /ɪˈfekt/, affect /əˈfekt/. Een spellingcontrole helpt niet, want beide woorden zijn correct gespeld. Alleen de grammatica van de zin bepaalt welk woord je nodig hebt.
Dan de Nederlandse valkuil. Effect is bij ons een alledaags woord, dus je vingers typen het vanzelf. En affect bestaat in het Nederlands ook, maar alleen als zelfstandig naamwoord: het etymologisch woordenboek van Van Dale omschrijft het als “gemoedsaandoening”. Je taalgevoel zegt dus dat affect een ding is. In het Engels is het bijna altijd een handeling.
Zo ontstaat een zin als “This will effect our margins”. Voor een Nederlands oor klinkt dat logisch. Een Engelstalige lezer leest iets heel anders, zoals je hieronder ziet.
Wat zijn de twee uitzonderingen?
1. Effect als werkwoord betekent teweegbrengen. Merriam-Webster: “Sometimes effect is used as a verb meaning ‘to cause or bring about’ or ‘to accomplish.’” Het voorbeeld daar is “policies that can effect change”. Cambridge noemt dit gebruik formeel en vertaalt het met “teweegbrengen”.
Handig: het Nederlands heeft een eigen tegenhanger. Effectueren betekent volgens hetzelfde etymologisch woordenboek “verwezenlijken” en komt via het Franse effectuer uit het middeleeuws Latijn. Zou je in het Nederlands effectueren of teweegbrengen zeggen, dan is het Engelse werkwoord effect. Zeg je beïnvloeden of raken, dan is het affect.
Daarom is “The reorganization will effect our margins” zo’n pijnlijke fout. Er staat niet dat de reorganisatie je marges verandert. Er staat dat de reorganisatie je marges tot stand brengt. Je bedoelde affect.
2. Affect als zelfstandig naamwoord hoort bij de psychologie. Merriam-Webster omschrijft het als een woord “that refers to an observable emotional response”, met de klemtoon op de eerste lettergreep (AF-fect). Het voorbeeld daar is “notes detailing the patient’s affect”. Hier klopt je Nederlandse taalgevoel juist wel: het is hetzelfde woord als ons affect.
Psychologen en behandelaars spreken van “flat affect” als iemand heel weinig emotie naar buiten laat zien. Medical News Today omschrijft het als “reduced expression and displays of emotion”. Tenzij je patiëntverslagen of onderzoek schrijft, heb je dit zelfstandig naamwoord zelden nodig.
Nog een voetnoot, voor de volledigheid: affect heeft in het Engels een tweede werkwoordsbetekenis, namelijk zich iets aanmeten of iets veinzen. Cambridge geeft als voorbeeld “At university he affected an upper-class accent.” Het is nog steeds een werkwoord, dus de regel blijft overeind.
Vijf zinnen: goed of fout?
Dek de laatste twee kolommen af en test jezelf.
| # | Zin | Oordeel | Waarom |
|---|---|---|---|
| 1 | The new payment terms had a downstream effect on our smallest suppliers. | Goed | Zelfstandig naamwoord na “a”. Vervang door “gevolg”. |
| 2 | Nobody modeled the downstream affects. | Fout: effects | Zelfstandig naamwoord na “the”. |
| 3 | The API change affected every downstream team. | Goed | Werkwoord: de wijziging raakte elk team. |
| 4 | Removing the review step effected quality downstream. | Fout: affected | ”Effected” zou betekenen dat het schrappen van de stap kwaliteit tot stand bracht. |
| 5 | The new COO wants to effect a change in how downstream costs are reported. | Goed | ”Effect a change” betekent een verandering teweegbrengen. |
Let ook op de omgekeerde val: de woordcombinatie “downstream affects” is niet altijd fout. “A delay downstream affects revenue” klopt. Affects is daar het werkwoord van de zin, en downstream zegt waar de vertraging zit.
Wat is een downstream effect eigenlijk?
Downstream betekent verderop in een stroom, oftewel stroomafwaarts. Cambridge geeft naast de rivierbetekenis (“in the direction a river or stream is flowing”) ook een zakelijke: “something that happens later in a process or series of events”. Een downstream effect, in het Nederlands een stroomafwaarts effect, is een gevolg van een besluit dat later en verderop in de keten opduikt dan het besluit zelf, vaak op het bureau van iemand anders.
Deze site hanteert drie toetsen: het effect komt later, het landt ergens anders dan bij het getal dat je wilde verbeteren, en wie het moet dragen zat niet aan tafel toen het besluit viel. Wat zijn stroomafwaartse effecten? werkt die drie toetsen uit.
Neem een verzonnen koffieketen die overstapt op dunnere papieren bekers om kosten te besparen. Het eerste resultaat: goedkopere bekers. Het stroomafwaartse effect komt later en ergens anders: meer lekkende bekers, meer schoonmaakwerk voor het personeel en klachten bij filiaalmanagers die nooit bij het inkoopoverleg zaten. De overstap affected de managers. De klachten zijn het downstream effect.
Wil je de volledige methode, lees dan de operatorgids Stroomafwaartse effecten: de rekening die later en ergens anders binnenkomt. Die werkt een veelvoorkomend patroon uit (langere betaaltermijnen voor leveranciers) en geeft een audit van twintig minuten. Het idee krijgt ook een eigen boek, De stroomafwaartse effecten. Dat is in productie en nog niet te koop. Voor je grammatica, en voor de vraag wie er later betaalt, heb je het niet nodig.
Probeer dit vandaag (vijf minuten)
- Open het laatste Engelstalige rapport, memo of lange mail die je hebt verstuurd.
- Zoek op “affect” en “effect”, en ook op “affects”, “affected”, “effects” en “effected”.
- Doe bij elke treffer de vervangtest: past beïnvloeden of past gevolg? Verbeter wat niet klopt.
- Schrijf daarna één zin over een besluit dat je deze maand hebt genomen, met beide woorden: “[The decision] affected [wie]; the downstream effect was [wat, en waar].”
Lukt de tweede helft van die zin niet, dan was de grammatica nooit het echte probleem. Dan heb je nog niet stroomafwaarts gekeken.
Citeer deze pagina:Downstream effects of affects? De regel in één zin, plus twee uitzonderingen.Len P. van der Hof. https://lenvanderhof.com/nl/blog/downstream-effects-of-affects/ ·